دی اتانول آمین چیست؟ مشخصات، کاربردهای صنعتی، قیمت و راهنمای خرید

دی اتانول آمین (Diethanolamine یا DEA) یکی از ترکیبات مهم خانواده اتانول‌آمین‌ها است که به دلیل داشتن دو گروه هیدروکسیل و یک گروه آمینی، در طیف گسترده‌ای از فرآیندهای شیمیایی و فرمولاسیون‌های صنعتی کاربرد دارد. این ماده در صنایع نفت و گاز، شوینده‌ها، مواد شیمیایی، رنگ و پوشش، کشاورزی و تولید مواد فعال سطحی مورد استفاده قرار می‌گیرد. دی اتانول آمین با نام‌های DEA، 2,2'-Iminodiethanol و Bis(2-hydroxyethyl)amine نیز شناخته می‌شود و فرمول شیمیایی آن C₄H₁₁NO₂ است.

دی اتانول آمین در شرایط معمول به شکل مایع بی‌رنگ تا جامد کریستالی دیده می‌شود و به دلیل خاصیت بازی و قابلیت واکنش با ترکیبات اسیدی، در تنظیم pH و تولید نمک‌های آمینی نیز کاربرد دارد. همچنین مانند مونو اتانول آمین، توانایی جذب برخی گازهای اسیدی را دارد و در فرآیندهای تصفیه گاز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

ماده چیست و چه ویژگی‌هایی دارد

دی اتانول آمین یک آمین آلی ثانویه است که در ساختار خود یک اتم نیتروژن، دو گروه هیدروکسی‌اتیل و دو گروه هیدروکسیل دارد. وجود این گروه‌های عاملی باعث شده DEA هم ویژگی‌های آمینی و هم ویژگی‌های الکلی داشته باشد.

این ماده در آب به‌خوبی حل می‌شود و با بسیاری از ترکیبات آلی و معدنی واکنش می‌دهد. خاصیت بازی آن باعث می‌شود در برخی فرمولاسیون‌های صنعتی برای تنظیم pH و خنثی‌سازی ترکیبات اسیدی استفاده شود.

دی اتانول آمین از نظر ساختاری با مونو اتانول آمین و تری اتانول آمین ارتباط نزدیکی دارد. تفاوت در تعداد گروه‌های هیدروکسیل و نوع آمین باعث می‌شود هرکدام از این مواد رفتار و کاربردهای متفاوتی در فرآیندهای صنعتی داشته باشند.

نام‌ها و مشخصات شناسایی دی اتانول آمین

• نام فارسی: دی اتانول آمین
• نام انگلیسی: Diethanolamine
• نام اختصاری: DEA
• نام دیگر: 2,2'-Iminodiethanol
• نام دیگر: Bis(2-hydroxyethyl)amine
• فرمول شیمیایی: C₄H₁₁NO₂
• فرمول ساختاری: HN(CH₂CH₂OH)₂
• شماره CAS: 111-42-2
• جرم مولکولی: 105.14 g/mol
• خانواده شیمیایی: اتانول‌آمین‌ها
• نوع آمین: آمین ثانویه

مشخصات فنی دی اتانول آمین

• فرمول مولکولی: C₄H₁₁NO₂
• وزن مولکولی: 105.14 g/mol
• شماره CAS: 111-42-2
• حالت فیزیکی: مایع یا جامد، بسته به دما
• ظاهر: بی‌رنگ تا سفید
• حلالیت: محلول در آب
• ماهیت شیمیایی: آمین آلی ثانویه
• گروه عاملی: آمین و هیدروکسیل
• نام اختصاری: DEA
• نقطه ذوب: حدود 28°C
• نقطه جوش: حدود 268°C
• کاربرد اصلی: ماده واسط شیمیایی، تنظیم‌کننده pH و جاذب گازهای اسیدی

کاربردهای صنعتی دی اتانول آمین

دی اتانول آمین به دلیل واکنش‌پذیری مناسب و وجود هم‌زمان گروه آمینی و هیدروکسیلی، در بسیاری از فرمولاسیون‌ها و فرآیندهای صنعتی استفاده می‌شود.

کاربرد دی اتانول آمین در صنعت نفت و گاز

یکی از کاربردهای مهم DEA در فرآیندهای شیرین‌سازی گاز است. این ماده می‌تواند برای جذب ترکیبات اسیدی مانند دی‌اکسید کربن (CO₂) و سولفید هیدروژن (H₂S) از جریان گاز استفاده شود.

در واحدهای تصفیه گاز، محلول آمینی با گاز تماس پیدا می‌کند و ترکیبات اسیدی را جذب می‌کند. سپس محلول غنی‌شده وارد مرحله احیا می‌شود تا دوباره برای استفاده در چرخه فرآیند آماده شود.

کاربرد در تولید مواد شوینده

دی اتانول آمین در برخی فرمولاسیون‌های شوینده و محصولات پاک‌کننده به‌عنوان تنظیم‌کننده pH، ماده کمکی و ماده اولیه برای تولید برخی ترکیبات فعال سطحی استفاده می‌شود.

در بعضی فرمولاسیون‌ها، DEA می‌تواند در کنار سورفکتانت‌ها و اسیدهای چرب مورد استفاده قرار گیرد و به ایجاد ویژگی‌های موردنظر در محصول کمک کند.

کاربرد در تولید سورفکتانت‌ها

یکی از کاربردهای مهم دی اتانول آمین استفاده به‌عنوان ماده اولیه برای تولید برخی سورفکتانت‌ها و ترکیبات فعال سطحی است.

به دلیل وجود گروه آمینی و دو گروه هیدروکسیل، DEA قابلیت انجام واکنش‌های مختلف برای تولید مشتقات مورد استفاده در صنایع شوینده و شیمیایی را دارد.

کاربرد در صنایع کشاورزی

دی اتانول آمین در تولید برخی مواد شیمیایی کشاورزی و فرمولاسیون‌های مرتبط با علف‌کش‌ها و سایر محصولات محافظت از گیاه نیز کاربرد دارد.

در برخی فرمولاسیون‌ها، DEA می‌تواند برای تولید نمک‌های آمینی ترکیبات اسیدی مورد استفاده قرار گیرد. نوع ماده و مقدار مصرف باید متناسب با فرمولاسیون نهایی و الزامات مربوط به محصول تعیین شود.

کاربرد در صنایع رنگ و پوشش

DEA در برخی رنگ‌ها، پوشش‌ها و فرمولاسیون‌های رزینی به‌عنوان تنظیم‌کننده pH، ماده واسط یا افزودنی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

در بعضی سیستم‌های پوششی، انتخاب DEA در کنار موادی مانند رزین اپوکسی یا سایر رزین‌ها به نوع فرمولاسیون و خواص مورد انتظار محصول بستگی دارد.

کاربرد در صنایع شیمیایی

دی اتانول آمین یک ماده واسط مهم برای تولید بسیاری از مشتقات شیمیایی است. از این ماده می‌توان برای تولید ترکیبات آمینی، مواد فعال سطحی، مواد افزودنی و برخی مواد شیمیایی تخصصی استفاده کرد.

به همین دلیل خلوص، رنگ، میزان آب و سایر مشخصات فنی DEA برای بسیاری از فرآیندهای تولیدی اهمیت دارد.

کاربرد در کنترل pH

خاصیت بازی DEA باعث شده این ماده در برخی فرمولاسیون‌های صنعتی برای تنظیم pH استفاده شود.

این ویژگی در تولید شوینده‌ها، محصولات شیمیایی، پوشش‌ها و برخی فرآیندهای آبی اهمیت دارد.

کاربرد در تولید مواد واسط

دی اتانول آمین می‌تواند به‌عنوان ماده اولیه برای سنتز ترکیبات شیمیایی دیگر استفاده شود. ساختار دو هیدروکسیل آن امکان انجام واکنش‌های مختلف و تولید مشتقات متنوع را فراهم می‌کند.

قیمت دی اتانول آمین و عوامل مؤثر بر آن

قیمت دی اتانول آمین به عواملی مانند خلوص، گرید، برند، کشور تولیدکننده، حجم سفارش و شرایط بازار مواد شیمیایی بستگی دارد.

مهم‌ترین عوامل مؤثر بر قیمت عبارت‌اند از:

• درصد خلوص
• گرید محصول
• برند و کشور تولیدکننده
• حجم خرید
• نوع بسته‌بندی
• تولید داخل یا وارداتی بودن
• نرخ ارز
• هزینه حمل‌ونقل
• شرایط عرضه و تقاضا
• کاربرد نهایی محصول

در خرید عمده بهتر است قیمت در کنار COA، مشخصات فنی و شرایط تأمین بررسی شود.

راهنمای خرید دی اتانول آمین

برای خرید دی اتانول آمین ابتدا باید کاربرد نهایی مشخص شود. DEA مورد استفاده در تصفیه گاز، شوینده، کشاورزی یا تولید مواد شیمیایی ممکن است از نظر مشخصات کیفی و گرید مورد نیاز متفاوت باشد.

بررسی خلوص و گرید

در زمان خرید باید درصد خلوص و پارامترهای کیفی محصول با نیاز فرآیند مطابقت داشته باشد. میزان آب، رنگ و سایر ناخالصی‌ها در برخی کاربردهای صنعتی اهمیت زیادی دارد.

بررسی COA و SDS

دریافت COA یا برگه آنالیز به بررسی کیفیت محموله کمک می‌کند. در این برگه معمولاً پارامترهای کیفی و نتایج آزمون‌های انجام‌شده روی محصول ارائه می‌شود.

همچنین SDS باید پیش از استفاده بررسی شود تا اطلاعات مربوط به خطرات، حمل، نگهداری و تجهیزات حفاظت فردی مشخص باشد.

انتخاب بسته‌بندی مناسب

بسته‌بندی باید متناسب با حجم خرید و شرایط انبار انتخاب شود. در خریدهای عمده، سلامت ظروف و بسته‌بندی، شرایط حمل و نحوه نگهداری محصول نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

نکات مهم در نگهداری و استفاده از دی اتانول آمین

دی اتانول آمین باید مطابق SDS تولیدکننده و دستورالعمل‌های ایمنی محل کار نگهداری و استفاده شود. هنگام کار با این ماده، جلوگیری از تماس مستقیم با پوست و چشم اهمیت دارد و استفاده از تجهیزات حفاظت فردی مناسب توصیه می‌شود.

محل نگهداری باید دارای تهویه مناسب باشد و ماده در ظروف سازگار و به‌خوبی بسته‌شده نگهداری شود.

از نظر مقرراتی نیز باید توجه داشت که DEA در برخی حوزه‌های قانونی تحت محدودیت و الزامات خاص قرار دارد. بنابراین پیش از استفاده در محصولات مصرفی، آرایشی یا کاربردهای تخصصی باید مقررات مربوط به کاربرد موردنظر بررسی شود.

همچنین نباید دی اتانول آمین را صرفاً به دلیل شباهت نام با مونو اتانول آمین یا تری اتانول آمین جایگزین کرد؛ این مواد از نظر ساختار و خواص فیزیکی و شیمیایی یکسان نیستند.

سوالات متداول

دی اتانول آمین چیست؟

دی اتانول آمین یا DEA یک آمین آلی ثانویه از خانواده اتانول‌آمین‌ها است که در صنایع نفت و گاز، شوینده، شیمیایی، کشاورزی، رنگ و پوشش کاربرد دارد.

فرمول و شماره CAS دی اتانول آمین چیست؟

فرمول شیمیایی دی اتانول آمین C₄H₁₁NO₂ و شماره CAS آن 111-42-2 است. جرم مولکولی این ماده حدود 105.14 گرم بر مول است.

دی اتانول آمین چه کاربردی در صنعت گاز دارد؟

DEA می‌تواند برای جذب گازهای اسیدی مانند CO₂ و H₂S از جریان‌های گازی استفاده شود و به همین دلیل در برخی واحدهای شیرین‌سازی و تصفیه گاز کاربرد دارد.

تفاوت مونو اتانول آمین و دی اتانول آمین چیست؟

هر دو ماده از خانواده اتانول‌آمین‌ها هستند، اما مونو اتانول آمین یک گروه هیدروکسیل دارد، در حالی که دی اتانول آمین دارای دو گروه هیدروکسیل است. این تفاوت ساختاری باعث تفاوت در خواص و کاربردهای آن‌ها می‌شود.

دی اتانول آمین چه شکلی است؟

دی اتانول آمین در دمای معمول می‌تواند به شکل مایع بی‌رنگ تا جامد سفید دیده شود. نقطه ذوب آن حدود 28 درجه سانتی‌گراد است و به همین دلیل حالت فیزیکی آن به دمای محیط وابسته است.

جهت کسب اطلاعات بیشتر به صفحه خرید دی اتانول آمین مراجعه نمایید.