جزئیات مادهی کلروفرم
- فرمول شیمیایی: CHCl₃
- جرم مولی: 119.38 g/mol
- چگالی: 1.49 g/cm³ (در 20 °C)
- نقطه ذوب: −63.5 °C
- نقطه جوش: 61.2 °C
- شکل ظاهری: مایع شفاف، بیرنگ با بوی شیرین و سنگین
- شناسه آیوپاک: Trichloromethane
- طبقهبندی: ترکیب آلی هالوژنه (هیدروکربن هالوژنه)
- انحلالپذیری: کمی در آب محلول (حدود 8 گرم در لیتر)، محلول در بیشتر حلالهای آلی مانند الکل و اتر
شرح مادهی کلروفرم
کلروفرم یک هیدروکربن هالوژنه با سه اتم کلر متصل به متان است که بهطور صنعتی عمدتاً از کلردار کردن متان یا متیل کلرید به دست میآید.
این ماده در دمای اتاق به صورت مایع بیرنگ و فرار وجود دارد و بخارات آن سنگینتر از هوا هستند. کلروفرم به دلیل دارا بودن پیوندهای C–Cl قطبیت مناسبی دارد و یکی از بهترین حلالهای آلی محسوب میشود.
از نظر تاریخی، کلروفرم برای اولین بار در سال 1831 بهطور مستقل توسط سه دانشمند (اوژن سوبرین، یاکوب لوند و ساموئل گاتری) کشف شد.
در گذشته بهعنوان بیهوشکننده پزشکی استفاده میشد، اما به دلیل اثرات سمی بر کبد، کلیه و قلب کنار گذاشته شد.
کاربردهای صنعتی و علمی کلروفرم
صنایع دارویی و شیمیایی
- استخراج آلکالوئیدها از گیاهان دارویی به دلیل توانایی انحلال ترکیبات آلی قلیایی.
- بهعنوان معرف آزمایشگاهی برای تشخیص آمینهای اولیه، برومیدها و یدیدها.
- در سنتز فروانیدها و ترکیبات شیمیایی آلی به عنوان حلال واکنش.
مصارف صنعتی
- حلال صنعتی قوی برای روغنها، چربیها، واکسها، رزینها، لاستیک و چسبها.
- مورد استفاده در عکاسی و خشکشویی.
- بهعنوان رسانه انتقال حرارت در برخی سیستمهای اطفای حریق (همراه با تتراکلریدکربن).
دامپزشکی و کشاورزی
- در فرمولاسیونهای خاص برای کنترل عفونتهای انگلی (مانند screw worm) در حیوانات خانگی و دام.
نکات ایمنی و بهداشتی کلروفرم
- سمیت بالا: بخارات آن میتواند موجب سرگیجه، بیهوشی، آسیب کبدی، کلیوی و حتی مرگ شود.
- اعتیادآور: استفاده مکرر و استنشاقی میتواند وابستگی ایجاد کند.
- قابلیت تجزیه: کلروفرم در حضور نور و هوا بهتدریج تجزیه شده و فسژن (یک گاز سمی) تولید میکند. به همین دلیل باید در ظروف تیره و خنک نگهداری شود.
- ایمنی: هنگام کار با این ماده باید از دستکش مقاوم شیمیایی، ماسک و هود شیمیایی استفاده شود.
- محدودیت پزشکی: استفاده به عنوان بیهوشکننده یا داروی خوابآور کاملاً منسوخ و خطرناک است.
جمعبندی
کلروفرم مادهای پرکاربرد در صنعت و آزمایشگاههاست که به دلیل خواص حلالیت بالا، نقش مهمی در استخراج، سنتز و فرایندهای صنعتی دارد.
اما به دلیل خطرات بهداشتی و سمیت بالا، استفاده از آن در حوزههای پزشکی و خانگی منسوخ شده و نیازمند شرایط ایمنی سختگیرانه است.
