شرکت قطران شیمی ماده فسفر پنتا اکسید را بفروش میرساند. قیمت این ماده متناسب با نوع بستهبندی 300.000 تومان میباشد
فسفر پنتااکسید یک ترکیب شیمیایی با شناسه پابکم ۱۴۸۱۲ است. شکل ظاهری این ترکیب، پودر سفید است
فسفر پنتا اکسید (Phosphorus Pentoxide) که از نظر شیمیایی با فرمول تجربی P2O5\{P_2O_5}P2O5 و ساختار مولکولی دیمری P4O10\{P_4O_{10}}P4O10 شناخته میشود، یکی از قویترین و کارآمدترین عوامل آبگیری (دهیدراتهکننده) در دنیای شیمی است. این ترکیب معدنی به شکل پودر کریستالی سفید و جاذب رطوبت فوقالعاده شدید ظاهر میشود. میل ترکیبی این ماده با مولکولهای آب به اندازهای نیرومند و گرمازاست که حتی میتواند آب ساختاری ترکیبات آلی، اسیدها و گازها را جذب کرده و ساختارهای جدیدی پدید آورد.
فراتر از نقش خشککننده و کاتالیزور در آزمایشگاههای سنتز آلی، فسفر پنتا اکسید یک ماده اولیه حیاتی در تولید اسید فسفریک حرارتی با خلوص بالا، استرهای فسفاته، مواد افزودنی ضدحریق، اصلاحکنندههای قیر و پلیمرها، و شیشههای اپتیکی ویژه به شمار میآید. درک عمیق رفتار شیمیایی، کاربردها و الزامات ایمنی این ماده، سنگبنای بهرهبرداری بهینه از آن در خطوط تولید و مراکز تحقیقاتی است.
نام تجاری این ماده به طور مرسوم «فسفر پنتا اکسید» باقی مانده است، اما در حقیقت مولکول پایدار آن در فاز گاز و بلوری، ساختاری چهاروجهی و متقارن دارد که از چهار اتم فسفر و ده اتم اکسیژن تشکیل شده و نام سیستماتیک آن تترافسفر دکااکسید است.
در این ساختار قفسی شکل، اتمهای فسفر در رأسهای یک چهاروجهی قرار دارند و از طریق شش پل اکسیژنی (P−O−P\mathrm{P-O-P}P−O−P) به یکدیگر متصلاند، در حالی که چهار اتم اکسیژن انتهایی با پیوندهای دوگانه قوی (P=O\{P=O}P=O) به فسفرها پیوند خوردهاند. این چیدمان فضایی موجب ایجاد فشردگی الکترونی بالا و در نتیجه میل شیمیایی استثنایی برای واکنش با پیوندهای هیدروژن-اکسیژن آب میشود.
واکنش فسفر پنتا اکسید با آب، هیدرولیزی شدیداً گرمازا است:
P4O10+6H2O→4H3PO4\{P_4O_{10} + 6H_2O \rightarrow 4H_3PO_4}P4O10+6H2O→4H3PO4
این واکنش آنچنان انرژی آزاد میکند که در مقادیر کم آب، دمای مخلوط به سرعت تا مرز جوش بالا رفته و اسیدهای پلیفسفریک میانی تشکیل میشوند. به همین دلیل، فسفر پنتا اکسید حتی قویترین اسیدهای معدنی غلیظ (نظیر اسید نیتریک یا اسید سولفوریک) را دهیدراته کرده و انیدریدهای آنها را آزاد میسازد.
در فرآیندهای سنتز شیمیایی، فسفر پنتا اکسید به عنوان ماده استاندارد برای حذف آب به کار میرود. این ماده میتواند آمیدها را به نیتریلها تبدیل کند، اسیدهای دیکربوکسیلیک را به انیدریدهای اسیدی بدل سازد و به عنوان عامل حلقهزایی (سیکلیزاسیون) در تولید مشتقات هتروسیکل، داروها و مواد رنگزا عمل نماید. همچنین در دسیکاتورهای آزمایشگاهی، خشکترین اتمسفر گازی ممکن را برای نگهداری نمونههای حساس به رطوبت فراهم میکند.
از سوزاندن فسفر عنصری سفید و جذب بخارات فسفر پنتا اکسید حاصله در آب، اسید فسفریک حرارتی تولید میشود. این اسید دارای بالاترین درجه خلوص ممکن است و خوراک اصلی صنایع تولید تراشههای الکترونیکی (نیمههادیها)، صنایع داروسازی و تولید نمکهای فسفاته گرید غذایی به شمار میآید.
افزودن مقادیر معینی از فسفر پنتا اکسید یا مشتقات پلیفسفریک اسید حاصل از آن به قیر راهسازی، مقاومت دمایی و رفتاری قیر را به طور چشمگیری بهبود میبخشد. این اصلاح شیمیایی موجب افزایش نقطه نرمی، کاهش شیارشدگی جادهها در گرمای تابستان و افزایش انعطافپذیری در زمستان میگردد.
از واکنش کنترلشده فسفر پنتا اکسید با الکلهای چرب، استرهای آلکیل فسفات حاصل میشوند. این ترکیبات در صنایع نساجی به عنوان عوامل ضد الکتریسیته ساکن، در شویندهها به عنوان سورفکتانتهای زیستتخریبپذیر و در متالورژی به عنوان مواد ضدخوردگی و روانکننده مصرف دارند.
ترکیبات حاوی فسفر پنتا اکسید در فرمولاسیون پلیمرها، فومهای پلییورتان و پوششهای مقاوم به حریق استفاده میشوند. این ترکیبات در مواجهه با گرما لایهای کربنی متراکم (Char) ایجاد میکنند که مانع نفوذ اکسیژن و پیشروی شعله میشود.
در ساخت شیشههای نوری خاص با ضریب شکست ویژه، شیشههای نفوذپذیر در برابر پرتوهای فرابنفش و همچنین شیشههای مقاوم در برابر اسید هیدروفلوئوریک (HF)، فسفر پنتا اکسید به عنوان جزئی اساسی در ترکیب شبکه شیشه جایگزین سیلیس میشود.
فسفر پنتا اکسید به دلیل واکنشپذیری شدید با رطوبت و خاصیت خورندگی بالا، جزو مواد شیمیایی پرخطر (کلاس ۸ خورندهها) ردهبندی میشود و کار با آن نیازمند استانداردهای حفاظتی بالاست:
قیمت تمامشده و عرضه فسفر پنتا اکسید در بازارهای صنعتی و تجاری تحت تأثیر مؤلفههای زیر تعیین میشود:
خریداران صنعتی و مراکز پژوهشی برای اطمینان از اصالت و کیفیت بار فسفر پنتا اکسید، باید الزامات زیر را در برگههای آنالیز فنی (COA) و بررسی فیزیکی مد نظر قرار دهند:
شیمی بازار بستری معتبر و تحلیلی برای فعالان صنایع شیمیایی، پتروشیمی، داروسازی و مهندسی مواد است تا به اطلاعات فنی دقیق، مشخصات ایمنی مواد (MSDS)، مقایسه استانداردهای کیفی و کاربردهای نوآورانه فسفر پنتا اکسید دسترسی پیدا کنند. پژوهشگران و مدیران کنترل کیفیت میتوانند از طریق مقالات و راهنماهای جامع منتشرشده، بینش فنی عمیقی نسبت به انتخاب گرید سازگار با نیازهای صنعتی خود کسب کنند.
فرمول P2O5\{P_2O_5}P2O5 فرمول تجربی (سادهشده) این ترکیب است که بر اساس نسبت عنصری فسفر به اکسیژن از زمانهای گذشته در متون شیمی رایج شده است؛ اما مطالعات ساختاری نشان دادهاند که این مولکول به فرم دیمر یعنی P4O10\{P_4O_{10}}P4O10 با چهار اتم فسفر و ده اتم اکسیژن پیوندیافته وجود دارد.
زیرا واکنش فسفر پنتا اکسید با مقادیر اندک آب شدیداً گرمازاست و به سرعت حرارت فراوانی همراه با تولید اسید فسفریک غلیظ ایجاد میکند که باعث تشدید سوختگی پوست میشود. پروتکل ایمنی حکم میکند که ابتدا ماده پودری با برس خشک یا دستمال خشک پاکسازی شود و بلافاصله محل با حجم بسیار زیاد آب جاری (دوش اضطراری) شسته شود تا گرما خنثی گردد.
فسفر پنتا اکسید انیدرید خشک و خالص است و بیشترین میل جذبی آب را دارد، در حالی که اسید پلیفسفریک مایعی چسبناک و حاصل هیدراتاسیون کنترلشده فسفر پنتا اکسید با درصدهای متفاوتی از آب است که به عنوان عامل آلکیلاسیون و اسیدیته در خطوط فرآیندی مایع ترجیح داده میشود.
در هنگام قرار گرفتن در معرض شعله، ترکیبات بر پایه فسفر پنتا اکسید با پلیمرهای آلی وارد واکنش شده و فرآیند کربنیزاسیون را تسریع میکنند. این واکنش لایهای متراکم و غیرقابل اشتعال از کربن زغالشده (Char) روی سطح قطعه تشکیل میدهد که مانع از رسیدن اکسیژن و انتقال گرما به لایههای زیرین میشود.
برای خنثیسازی ایمن، باید مقادیر کم فسفر پنتا اکسید به آرامی، در محیط خنک و به صورت کنترلشده به حجم بالایی از محلول بازی سرد (مانند سدیم کربنات یا شیر آهک رقیق) همراه با همزدن مداوم و خنککاری خارجی اضافه شود تا حرارت تولیدی مهار شده و نمکهای خنثی فسفات تشکیل شوند.
