دی بوتیل فتالات (Dibutyl Phthalate | C16H22O4 \mathrm{C_{16}H_{22}O_4} C16H22O4) ترکیبی آلی از خانواده فتالاتها است که با افزودن انعطافپذیری به پلیمرها – مخصوصاً PVC – باعث افزایش نرمی، مقاومت در برابر ترک و دوام میشود. این ماده مایع بیرنگ تا زرد بوده و بوی ملایمی دارد و به عنوان یک افزودنی به چسب یا جوهر برای چاپ استفاده می شود.
مشخصات شیمیایی و فیزیکی
ویژگی
مقدار / توضیح
فرمول شیمیایی
C16H22O4 \mathrm{C_{16}H_{22}O_4} C16H22O4
جرم مولکولی
278.34 g/mol
ظاهر
مایع روغنی شفاف، بیرنگ تا زرد کمرنگ
بو
ملایم و شیرین
نقطه جوش
حدود 340°C
چگالی (20°C)
حدود 1.045 g/cm³
حلالیت در آب
بسیار کم (حدود 10 mg/L در 25°C)
حلالیت در مواد آلی
بالا؛ در الکلها، کتونها، اترها و بسیاری از رزینها محلول است.
ویسکوزیته:
حدود 15–20 mPa·s در 25°C
کاربردها
🧴 نرمکننده پلاستیکها:در تولید PVC، لاستیک، فیلمهای پلیوینیل، کفیها، پوششها و سیمهای برقی.
🎨 در صنایع رنگ و لاک:برای افزایش انعطاف و کارایی رنگها و پوششها.
💄 در محصولات آرایشی و بهداشتی:در گذشته بهعنوان حلال عطر و عامل تثبیتکننده لاک ناخن؛ امروزه استفاده آن محدود شده است.
🧫 در آزمایشگاههای شیمی:بهعنوان حلال و کنترلکننده ویسکوزیته در واکنشهای پلیمری.
🧰 در چسبها و درزگیرها:برای بهبود خواص کشسانی و ماندگاری.
نکات ایمنی و زیستمحیطی
⚠️ احتمال اثرات هورمونی (Endocrine Disruption): مطالعات نشان میدهد DBP ممکن است روی سیستم تولیدمثل و رشد تأثیر منفی بگذارد.
🚫 محدودیت مصرف: در بسیاری از کشورها، استفاده از DBP در محصولات کودکان و آرایشی ممنوع است.
☣️ تحریککننده پوست و چشم: تماس طولانیمدت باید اجتناب گردد.
🌱 اثرات زیستمحیطی: بهسختی تجزیه میشود و میتواند در محیط باقی بماند.
🧤 ایمنی کاربری: استفاده از دستکش، عینک ایمنی و تهویه مناسب ضروری است.
راهنمای خرید
گرید: صنعتی، شیمیایی و آزمایشگاهی
خلوص معمول: 98–99.5%
بستهبندی: بطری شیشهای 500 میلیلیتری تا بشکههای 200 لیتری
قیمت تقریبی: در بازار ایران بین 700 هزار تا 1.5 میلیون تومان در لیتر
تأمینکنندگان:Sigma-Aldrich, Merck, BASF, LG Chem و تولیدکنندگان چینی (Tech Grade & Industrial Grade)