دولومیت یک ماده معدنی کربناته و سنگ رسوبی است که از کانی دولومیت (CaMg(CO₃)₂) تشکیل شده است. فرمول شیمیایی آن CaMg(CO₃)₂ نشاندهنده حضور همزمان کلسیم و منیزیم است. دولومیت به دلیل ترکیبات منیزیم و کلسیم، کاربردهای فراوانی در صنایع ساختمانی، کشاورزی، متالورژی، شیشهسازی و تولید مواد نسوز دارد. این سنگ به طور طبیعی در رسوبات دریایی یافت میشود و رنگ آن معمولاً سفید، خاکستری یا صورتی است.
ویژگیهای کلیدی
منبع غنی کلسیم و منیزیم
مقاومت حرارتی بالا (بهویژه در دمای ذوب)
سختی متوسط (3.5 تا 4 در مقیاس موس)
ظرفیت بافری و تنظیم pH
در دسترس بودن در مقادیر زیاد
جدول مشخصات فنی دولومیت (بهصورت پودر/کنسانتره)
پارامتر
مقدار
واحد
فرمول شیمیایی
CaMg(CO₃)₂
-
جرم مولکولی
184.41
g/mol
چگالی
2.85
g/cm³
محتوای CaO
30–32
% وزنی
محتوای MgO
18–22
% وزنی
محتوای CO₂
45–48
% وزنی
سختی (موس)
3.5–4
-
نقطه ذوب
حدود 1500–1650
°C (بسته به خلوص و فشار)
حلالیت در آب
نامحلول
-
حلالیت در اسیدها
واکنش داده و حل میشود (با تولید CO₂)
-
رنگ
سفید، کرم، خاکستری، صورتی، سیاه (بسته به ناخالصی)
-
انواع دولومیت
1. بر اساس شکل ظاهری
سنگ دولومیت خام: برای مصارف ساختمانی یا فرآوری اولیه.
پودر دولومیت: دانهبندیهای مختلف (از 200 مش تا 2000 مش) برای مصارف صنعتی و کشاورزی.
دولومیت کلسینه شده (Dolime): حاصل حرارت دادن دولومیت در دمای بالا؛ حاوی اکسید کلسیم و اکسید منیزیم (CaO·MgO) است.
2. بر اساس خلوص
دولومیت با خلوص بالا: حاوی بیش از 95% CaMg(CO₃)₂ (مناسب برای صنایع خاص)
دولومیت معمولی: حاوی ناخالصیهایی مانند کوارتز، رس، هماتیت و…
کاربردهای صنعتی
1. صنعت ساختمان و مصالح
تولید سیمان: دولومیت به عنوان یکی از مواد اولیه اصلی در ساخت سیمان پرتلند.
تولید گچ و آهک: دولومیت کلسینه شده (دولایم) در تولید آهک هیدراته و ساخت ملات.
مصالح ساختمانی: سنگ دولومیت به عنوان سنگ نما، تزئینی و در راهسازی (بهعنوان قلوهسنگ و مصالح زیرسازی).
2. کشاورزی
اصلاحکننده خاک: برای تنظیم pH خاکهای اسیدی و تأمین همزمان کلسیم و منیزیم مورد نیاز گیاهان.
خوراک دام: بهعنوان منبع مکمل منیزیم و کلسیم برای دام و طیور.
3. صنعت متالورژی
تولید فروآلیاژها: بهعنوان شار (Flux) در کوره قوس الکتریکی برای تولید فروآلیاژها، بهویژه فرومنگنز و فروسیلیسیم.
پوشش نسوز کوره: دولومیت کلسینه شده (دولایم) یا دوغاب دولومیت برای پوشش داخلی کورههای ذوب فلزات (مانند کورههای ذوب فولاد) به دلیل مقاومت حرارتی بالا.
4. صنایع شیشه و سرامیک
تولید شیشه: دولومیت به عنوان یکی از اجزای اصلی در فرمولاسیون شیشه (بهویژه شیشههای سودا-آهک) برای بهبود خواص مکانیکی و شیمیایی، افزایش مقاومت در برابر خوردگی.
صنعت سرامیک: بهبود خواص لعاب و بدنه سرامیک.
5. صنایع شیمیایی و دارویی
تولید اکسید منیزیم: دولومیت منبع اصلی تولید MgO است.
تولید سولفات منیزیم: برای مصارف دارویی و صنعتی.
تولید کلسیم و منیزیم استئارات (بهعنوان روانکننده در پلاستیک و تولید قرص).
6. تصفیه آب و فاضلاب
خنثیسازی اسیدیته: دولومیت پودری برای تنظیم pH آب و فاضلاب.
قیمت دولومیت
قیمت دولومیت به عوامل زیر بستگی دارد:
خلوص: هرچه درصد CaMg(CO₃)₂ بالاتر باشد، قیمت نیز بیشتر است.
دانهبندی: پودرهای بسیار ریز (مش بالا) معمولاً گرانتر هستند.
نوع فرآوری: دولومیت کلسینه شده (دولایم) قیمت بالاتری نسبت به دولومیت خام دارد.
هزینه حمل و نقل: بسته به فاصله معدن تا محل مصرف.
حجم خرید: خرید عمده (تانکری یا کامیونی) قیمت واحد کمتری دارد.
راهنمای خرید
شناسایی نیاز: مشخص کنید دولومیت برای چه کاربردی نیاز دارید (ساختمان، کشاورزی، صنعتی، متالورژی).
تعیین مشخصات فنی:
درصد خلوص: برای مصارف حساس، خلوص بالا (بیش از 95%) ضروری است.
دانهبندی: برای کشاورزی و مصارف صنعتی، پودر مش 200 یا 325 رایج است. برای مصارف خاص، دانهبندی دقیقتر لازم است.
نوع: خام یا کلسینه شده.
درخواست آنالیز: حتماً گواهی آنالیز (COA) شامل درصد خلوص، ناخالصیها و سایر پارامترهای کلیدی را از فروشنده درخواست کنید.
بررسی بستهبندی: کیسههای 25، 30، 40 کیلوگرمی یا جامبوبگ (500 تا 1000 کیلوگرمی).
انتخاب تأمینکننده معتبر: با توجه به گستردگی معادن دولومیت، انتخاب تأمینکننده با سابقه خوب و کیفیت تضمینشده اهمیت دارد.
نکات ایمنی و نگهداری
پودر دولومیت میتواند باعث تحریک مجاری تنفسی شود؛ هنگام کار با آن از ماسک گرد و غبار استفاده کنید.
از تماس طولانیمدت با پوست و چشم خودداری شود.
در محل خشک و دور از رطوبت نگهداری شود تا از کلوخه شدن جلوگیری شود.
