دی اتیلن تری آمین (Diethylenetriamine - DETA)
دی اتیلن تری آمین (Diethylenetriamine) با فرمول شیمیایی C₄H₁₃N₃، یک آمین خطی با سه گروه آمینی (دو گروه اولیه و یک گروه ثانویه) است. این ماده جزو پلی آمینها طبقهبندی میشود و به دلیل داشتن چندین مرکز واکنشپذیر، در صنایع مختلفی از جمله تولید اپوکسیها، مواد افزودنی سوخت و روانکنندهها، مواد شیمیایی نساجی، و به عنوان عامل کیلیتکننده کاربرد فراوانی دارد. DETA مایعی بیرنگ تا زرد کمرنگ با بوی تند آمونیاکی است.
⚗️ دی اتیلن تری آمین چیست و چه ویژگیهایی دارد؟
دی اتیلن تری آمین (DETA) عضوی از خانواده اتیلن آمینهاست و ساختار مولکولی آن شامل زنجیرهای از اتیلن (-CH₂CH₂-) است که گروههای آمینی را به هم متصل میکند: H₂N-CH₂CH₂-NH-CH₂CH₂-NH₂.
- چند عاملی بودن: وجود سه گروه آمینی (دو Primry و یک Secondary) باعث میشود که DETA بتواند در واکنشهای متعددی شرکت کند و به عنوان عامل پیوند دهنده یا شبکهکننده عمل کند.
- خاصیت بازی: مانند سایر آمینها، DETA نیز خاصیت بازی دارد و با اسیدها واکنش میدهد.
- حلالیت: به خوبی در آب و بسیاری از حلالهای آلی مانند اتانول و استون حل میشود.
- جذب رطوبت: این ماده هیگروسکوپیک است، یعنی رطوبت هوا را جذب میکند.
- واکنشپذیری: به راحتی با ترکیباتی مانند اپوکسیدها، ایزوسیاناتها، آلدهیدها و کتونها واکنش میدهد.
- خورندگی و سمیت: خورنده است و میتواند باعث تحریک شدید پوست، چشم و مجاری تنفسی شود.
📊 جدول مشخصات فنی دی اتیلن تری آمین
| فیلد | مقدار / توضیح |
|---|---|
| نام شیمیایی | Diethylenetriamine (DETA) |
| فرمول مولکولی | C₄H₁₃N₃ |
| جرم مولکولی | 103.17 g/mol |
| چگالی | 0.95 g/cm³ در 20°C |
| نقطه جوش | 207°C |
| نقطه ذوب | -39°C |
| نقطه اشتعال | 98.8°C |
| حالت فیزیکی | مایع بیرنگ تا زرد کمرنگ |
| بو | تند، آمونیاکی |
| حلالیت در آب | کاملاً محلول |
| حلالیت | محلول در اتانول، استون، بنزن |
| فشار بخار | 0.05 mmHg در 20°C |
| ویسکوزیته | 1.2 cP در 25°C |
| پایداری | پایدار در شرایط عادی، اما با مواد اکسیدکننده قوی و اسیدها واکنش میدهد. |
| خطرات ایمنی | خورنده، سمی در صورت استنشاق یا بلع، تحریککننده شدید پوست و چشم. |
🏭 کاربردهای صنعتی دی اتیلن تری آمین
1. عامل پخت رزینهای اپوکسی
- رایجترین کاربرد: به عنوان عامل پخت (Hardener) برای رزینهای اپوکسی، به ویژه در پوششها، چسبها، و کامپوزیتهای با کارایی بالا. DETA باعث ایجاد شبکهای سهبعدی و سخت در رزین میشود.
2. مواد افزودنی سوخت و روانکنندهها
- پاککنندههای موتور: در فرمولاسیون مواد افزودنی سوخت برای تمیز کردن سیستم سوخت و جلوگیری از تشکیل رسوبات.
- روانکنندهها: به عنوان افزودنی در روغنهای روانکننده برای بهبود خواص ضد سایش و ضد خوردگی.
3. مواد شیمیایی نساجی
- عوامل نرمکننده پارچه: در تولید نرمکنندههای پارچه.
- مواد تکمیل کننده: برای بهبود خواص پارچه.
4. تصفیه گاز
- جذب گازهای اسیدی: برای حذف H₂S و CO₂ از جریانهای گازی در صنایع نفت و گاز (به عنوان جزء محلولهای آمینی).
5. سایر کاربردها
- تولید پلیآمیدها: به عنوان مونومر در سنتز برخی پلیآمیدها.
- عامل کیلیتکننده: توانایی تشکیل کمپلکس با یونهای فلزی.
- تولید قارچکشها و حشرهکشها: به عنوان واسطه در سنتز برخی ترکیبات آفتکش.
- چسبها و درزگیرها: در فرمولاسیون چسبها و درزگیرهای صنعتی.
💰 قیمت و عوامل مؤثر بر آن
قیمت دی اتیلن تری آمین تحت تأثیر عوامل زیر قرار دارد:
- خلوص: گرید صنعتی یا با خلوص بالاتر.
- حجم سفارش: معمولاً به صورت بشکهای (200-220 کیلوگرم) عرضه میشود.
- نوسانات قیمت مواد اولیه: مانند اتیلن دی آمین و آمونیاک.
- عرضه و تقاضا: در بازار جهانی و منطقهای.
- هزینههای تولید و حمل و نقل.
قیمت تقریبی DETA در بازار ایران، به صورت بشکهای استعلام میشود. قیمت هر کیلوگرم ممکن است در بازه 60,000 تا 120,000 تومان متغیر باشد. این قیمت به شدت به خلوص، برند، میزان سفارش و شرایط فعلی بازار بستگی دارد.
🛒 راهنمای خرید دی اتیلن تری آمین
- کاربرد مشخص: ابتدا کاربرد دقیق خود را مشخص کنید تا گرید و خلوص مناسب را انتخاب نمایید.
- بررسی MSDS: اطلاعات ایمنی و بهداشتی ماده را به دقت مطالعه کنید.
- بستهبندی استاندارد: اطمینان حاصل کنید که بستهبندی (معمولاً بشکه فلزی) سالم و استاندارد است.
- تأمینکننده معتبر: از فروشندگان معتبر و با سابقه خرید کنید.
- شرایط نگهداری: ماده باید در ظروف دربسته، دور از رطوبت، حرارت و مواد ناسازگار (اسیدها، اکسیدکنندهها) نگهداری شود.
