دی اتیل آمین (Diethylamine) با فرمول شیمیایی (C₂H₅)₂NH، یک آمین ثانویه آلیفاتیک است. این ماده یکی از اعضای خانواده دی‌آلکیل آمین‌ها بوده و به دلیل خواص بازی قوی و توانایی واکنش‌پذیری بالا، در صنایع مختلفی از جمله تولید لاستیک، داروسازی، حشره‌کش‌ها، و به عنوان حلال کاربرد دارد. دی اتیل آمین مایعی بی‌رنگ با بوی تند و آمونیاکی است که به راحتی با آب مخلوط می‌شود.
⚗️ دی اتیل آمین چیست و چه ویژگی‌هایی دارد؟
دی اتیل آمین یک آمین ثانویه است، به این معنی که اتم نیتروژن آن به دو گروه اتیل و یک اتم هیدروژن متصل است. این ساختار، ویژگی‌های شیمیایی منحصر به فردی به آن می‌بخشد:
خاصیت بازی قوی: به دلیل وجود جفت الکترون آزاد روی اتم نیتروژن، دی اتیل آمین یک باز قوی است و به راحتی با اسیدها واکنش داده و نمک‌های آمونیوم را تشکیل می‌دهد.
تشکیل نمک‌ها: با اسیدهای معدنی و آلی واکنش داده و نمک‌های پایدار تولید می‌کند.
واکنش با عوامل آلکیله کننده: مانند سایر آمین‌ها، با عوامل آلکیله کننده واکنش داده و آمین‌های نوع سوم یا نمک‌های آمونیوم چهارتایی را تشکیل می‌دهد.
حلالیت: به خوبی در آب، اتانول، اتر و سایر حلال‌های آلی متداول حل می‌شود.
فراریت و بوی تند: این ماده نسبتاً فرار است و بوی تند و زننده‌ای شبیه به آمونیاک دارد که در غلظت‌های بالا آزاردهنده است.
خورندگی: می‌تواند باعث تحریک پوست، چشم و مجاری تنفسی شود.
📊 جدول مشخصات فنی دی اتیل آمین
فیلد
مقدار / توضیح
نام شیمیایی
Diethylamine (DEA)
فرمول مولکولی
(C₂H₅)₂NH
جرم مولکولی
73.14 g/mol
چگالی
0.707 g/cm³ در 20°C
نقطه جوش
55.5°C
نقطه ذوب
-50°C
نقطه اشتعال
-20°C (بسیار قابل اشتعال)
حالت فیزیکی
مایع بی‌رنگ
بو
تند، آمونیاکی، شبیه ماهی
حلالیت در آب
کاملاً محلول
حلالیت
محلول در اتانول، استون، اتر
فشار بخار
19.3 kPa در 20°C
پایداری
پایدار در شرایط عادی، اما با برخی مواد ناسازگار است.
خطرات ایمنی
قابل اشتعال، خورنده، سمی در صورت استنشاق یا بلع، تحریک‌کننده شدید پوست و چشم.
🏭 کاربردهای صنعتی دی اتیل آمین
1. صنایع لاستیک سازی
تسریع کننده ولکانیزاسیون: به عنوان یکی از اجزای کلیدی در تولید تسریع‌کننده‌های ولکانیزاسیون لاستیک (مانند گوانیتین‌ها و تیازول‌ها) که فرآیند پخت لاستیک را بهبود می‌بخشند.
2. داروسازی
تولید داروهای ضد باکتری: در سنتز برخی آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهای ضد باکتری.
واسطه‌های دارویی: به عنوان بلوک ساختمانی در تولید طیف وسیعی از ترکیبات دارویی.
3. کشاورزی
تولید حشره‌کش‌ها و علف‌کش‌ها: در سنتز برخی سموم دفع آفات کشاورزی.
4. حلال و باز
حلال: در برخی واکنش‌های آلی به عنوان حلال یا باز عمل می‌کند.
تولید مواد شیمیایی: در سنتز رنگ‌ها، مواد ضد خوردگی، و مواد شیمیایی نساجی.
5. سایر کاربردها
مواد اولیه برای تولید پلیمرها: در تولید برخی رزین‌ها و پلاستیک‌ها.
بازدارنده خوردگی: در برخی سیستم‌های صنعتی برای جلوگیری از خوردگی فلزات.
💰 قیمت و عوامل مؤثر بر آن
قیمت دی اتیل آمین به عواملی مانند:
خلوص: گرید صنعتی یا آزمایشگاهی.
حجم سفارش: معمولاً در بسته‌های 200 لیتری (بشکه‌ای) عرضه می‌شود.
کشور سازنده: تولیدکنندگان اصلی (مانند آمریکا، اروپا، چین) قیمت‌های متفاوتی دارند.
نوسانات قیمت مواد اولیه: به خصوص اتانول و آمونیاک.
هزینه‌های حمل و نقل: به دلیل اشتعال‌پذیری و خورندگی.
قیمت تقریبی آن در بازار ایران برای گرید صنعتی، به صورت بشکه‌ای (حدود 150-200 کیلوگرم) استعلام می‌شود. قیمت هر کیلوگرم ممکن است در بازه 70,000 تا 150,000 تومان قرار گیرد، اما این قیمت به شدت وابسته به عواملی مانند برند، خلوص و شرایط بازار است.
🛒 راهنمای خرید دی اتیل آمین
تعیین گرید و خلوص: بسته به کاربرد، گرید مناسب را انتخاب کنید.
مشخصات فنی و ایمنی: برگه اطلاعات ایمنی (MSDS) ماده را به دقت بررسی کنید.
بسته‌بندی مناسب: ماده به دلیل اشتعال‌پذیری بالا نیاز به بسته‌بندی ویژه دارد.
تأمین‌کننده معتبر: از خرید از شرکت‌های شناخته شده و معتبر اطمینان حاصل کنید.
شرایط نگهداری: در مکان خنک، با تهویه مناسب، دور از منابع حرارت و اشتعال نگهداری شود.
