معرفی 2-کلرواتان
2-کلرواتان (2-Chloroethane) که بیشتر با نام اتیل کلراید (Ethyl Chloride) شناخته میشود، ترکیبی آلی از خانواده هالیدهای آلکیل است.
این ماده دارای فرمول شیمیایی C₂H₅Cl بوده و بهصورت گاز بیرنگ و قابل اشتعال با بوی شیرین و نافذ وجود دارد.
در دمای پایین، بهصورت مایع تحت فشار نگهداری میشود.
2-کلرواتان در گذشته بهعنوان بیحسکننده موضعی (موضعی تبخیری) استفاده میشد، اما امروزه بیشتر بهعنوان واسط سنتز مواد آلی و عامل آلکیلاسیون در صنایع شیمیایی به کار میرود.
ویژگیها و خواص فیزیکی و شیمیایی
فرمول شیمیایی: C₂H₅Cl
جرم مولی: 64.51 g/mol
چگالی: 0.921 g/cm³ (مایع در 0°C)
نقطه جوش: 12.3 °C
نقطه ذوب: -138.7 °C
نقطه اشتعال: -50 °C
فشار بخار: بالا در دمای اتاق
شکل ظاهری: گاز بیرنگ با بوی اترگونه
2-کلرواتان بهآسانی در هوا تبخیر میشود و بخارات آن سنگینتر از هوا هستند. این ماده در حلالهای آلی مانند اتر، الکل و بنزن محلول است ولی در آب حلالیت کمی دارد.
کاربردهای 2-کلرواتان
۱. در صنایع شیمیایی:
بهعنوان واسط سنتز (Intermediate) در تولید اتیل سلولز، اتیل فسفات، تتراآتیلسرب و سایر ترکیبات آلی کلردار به کار میرود.
۲. در صنایع دارویی:
در گذشته از 2-کلرواتان بهعنوان بیحسکننده تبخیری سریعالاثر برای مصارف پزشکی و دندانپزشکی استفاده میشد، اما بهدلیل اشتعالپذیری بالا امروزه کاربرد آن محدود شده است.
۳. در تولید سایر ترکیبات آلی:
در سنتز اتیلاتیلفسفات، اتیلآمینها و حلالهای آلی بهعنوان عامل آلکیلاسیون به کار میرود.
۴. در صنایع برودتی و اسپریها:
به دلیل تبخیر سریع و جذب حرارت زیاد، در برخی اسپریهای سردکننده و محصولات خنککننده موضعی استفاده میشود.
روش تولید 2-کلرواتان
2-کلرواتان معمولاً از واکنش مستقیم اتانول (C₂H₅OH) با گاز هیدروژن کلرید (HCl) در حضور کاتالیزور اسیدی مانند روی کلرید (ZnCl₂) تولید میشود:
C2H5OH+HCl→C2H5Cl+H2OC₂H₅OH + HCl → C₂H₅Cl + H₂OC2H5OH+HCl→C2H5Cl+H2O
همچنین میتوان آن را از واکنش مستقیم کلر با اتان (C₂H₆) در دمای بالا تهیه کرد.
نکات ایمنی و نگهداری
⚠️ 2-کلرواتان مادهای بسیار قابل اشتعال و سمی است و باید با احتیاط مصرف و نگهداری شود.
از تماس با پوست، چشم و استنشاق بخارات خودداری شود.
در محیطهای دارای تهویه مناسب استفاده گردد.
در سیلندرهای تحت فشار، دور از نور خورشید و منابع حرارتی نگهداری شود.
در صورت نشت، محیط باید بهسرعت تهویه شود و از جرقه جلوگیری گردد.
